•• Management, advies & coaching ••

Democratie in meervoud; democratie voor goede tijden

We moeten een antwoord vinden op de behoefte die burgers hebben aan invloed op de publieke gang van zaken, maar die hun heil niet zoeken in partij en politiek.

 

Dat is ongeveer de alarmkreet –de auteurs noemen het een oproep- van de auteur van de commissie Toekomstgericht lokaal bestuur.

 

De brochure signaleert dat er in toenemende mate behoefte is aan vormen van  maatschappelijke democratie; een positie voor burgers en groepen burgers die de totstandkoming van beleid voor hun rekening willen nemen. In deze behoefte wordt niet  voorzien door onze representatieve democratie; maatschappelijke democratie en politieke (representatieve) democratie lijken wel tegengestelde bewegingen, terwijl ze elkaar zouden moeten versterken. Daarbij moeten de kernwaarden van de representatieve democratie worden geborgd, maar moet ook ruimte zijn voor legitieme verlangens van maatschappelijke invloed buiten die formele democratie.  Democratie wordt dan meervoudig, initiatieven en processen in de samenleving kunnen zo de politieke democratie versterken en omgekeerd.

 

Aan gemeenten moet daarbij ruimte worden geboden om meer naar eigen inzicht te handelen; verscheidenheid wordt zelfs als voorwaarde gezien voor stabiliteit (waarbij wel voorwaarden moeten worden ingebouwd die willekeur tegengaan en rechtsgelijkheid bevorderen).

Deze laatste toevoeging illustreert al hoeveel spanning op deze thematiek kan staan. De decentralisatie van zorgtaken werd algemeen toegejuicht, tot duidelijk werd dat er in het niveau van bekostiging van voorzieningen tussen gemeenten (grote) verschillen zouden kunnen gaan ontstaan; die verschillen in het niveau van de zorg door de staat worden door burgers heel onaangenaam gevonden.

 

Nu is die ervaring nog een relatief beperkt vergeleken bij hetgeen voorstelbaar is als zich èchte rampscenario’s gaan ontwikkelen. Wat gebeurt er als  de duurzaamheidscrisis doorzet en harde maatregelen moeten worden getroffen?  Of als de solidariteit met minder bedeelden, bv. vluchtelingen, door de bodem zakt?

 

In een tijd van (relatieve) welvaart, waarin we nog steeds leven, is de effectuering van maatschappelijke democratie goed voorstelbaar. Als het gaat om een woningbouwlocatie hier of daar, een aan te leggen fietspad of een bedrijventerrein  betreft het relatief overzichtelijke belangentegenstellingen. Maar politiek is bedoeld als (afdwingbare) waardentoedeling en naarmate de problemen groter zijn is hieraan meer behoefte. Hoe effectief is “netwerksturing” en meervoudige democratie” nog als het zou gaan  om de essentie van ons sociale stelsel, bijvoorbeeld  de opname van zeer grote aantallen vluchtelingen? Of om maatregelen ten behoeve van duurzaamheid af te dwingen, bijvoorbeeld –ik noem maar eens wat- een 100 km. maximum voor alle snelwegen te bereiken teneinde de grote aantallen slachtoffers van luchtvervuiling te voorkomen?

 

Aan meer maatschappelijke democratie is behoefte en er valt niet aan te ontkomen. Politiek is niet het enige domein waar waarden in het publieke domein worden verdedigd. Maar het is wel de enige domein waar deze waarden gezaghebbend kunnen worden toegedeeld.

Naar het overzicht